Een terugblik op de LiT Aero Conference '26 en een beeld van de toekomst van de lucht- en ruimtevaart

View this email in your browser

LiT Nieuwsbrief #35

In deze editie van de nieuwsbrief blikken we uitgebreid terug op een zeer succesvolle LiT Aero Conference ’26. Met ruim 400 deelnemers stond de dag in het teken van het thema Forging our Future - Smart. Secured. Sustainable. en lieten we zien hoe duurzaamheid, innovatie en strategische autonomie elkaar kunnen versterken.

Daarnaast bespreken we het NGF werkbezoek bij Aeronamic, delen we een update over de subsidieaanvraag voor de volgende fase van het Governance-project en vliegen we langs de beoordeling van het project HAPPS. Verder bespreken we aankomende evenementen, kijken we terug op het NXTGEN HighTech Congres, ZERAC Noorwegen en het Clean Aviation & Clean Hydrogen-evenement in Napels, waar de toekomst van waterstofaandrijving centraal stond. 

Tot slot zetten we partner Futura Composites in de spotlight. Binnen het ICEFlight-project werkt het bedrijf aan innovatieve composietoplossingen voor cryogene toepassingen en levert het een belangrijke bijdrage aan de ontwikkeling van toekomstige waterstof-elektrische vliegtuigen.

*Voor de beste leeservaring raden we aan de foto's te downloaden. U kunt dit e-mailadres ook als "veilig" bestempelen om de nieuwsbrief altijd met afbeeldingen en dus de beste leeservaring te openen. 

Algemene Updates 

Terugblik op een succesvolle LiT Aero Conference ’26

Forging our Future - Smart. Secured. Sustainable.

Op 8 oktober bouwden we samen aan de toekomst van de luchtvaart. Met ruim 400 deelnemers uit meer dan 140 organisaties en ruim 20 landen, waaronder vertegenwoordigers van overheden, bedrijven, kennisinstellingen, startups, studenten en jonge professionals, kijken we terug op een inspirerende dag vol energie. 

Samen lieten we zien dat duurzame luchtvaart kan bijdragen aan een sterkere en autonomere Nederlandse en Europese luchtvaartindustrie. Tegelijkertijd kan de groeiende urgentie rondom strategische autonomie de innovaties versnellen die nodig zijn voor net-zero luchtvaart. Optimisme en urgentie gingen deze dag hand in hand met nieuwsgierigheid, ambitie en een gezamenlijke blik op de toekomst. 

Highlights 

Er waren veel mooie momenten tijdens de LiT Aero Conference ’26. We lichten er graag drie uit. 

Women & Allies in Aerospace Breakfast Session 

Wie geeft vorm aan de luchtvaart van morgen? Met die vraag gingen ruim 100 vrouwen en allies tijdens de ontbijtsessie aan de slag. NLR-CEO Tineke van der Veen opende met haar persoonlijke verhaal over haar carrière en de rol die gender daarin speelde. 

Vervolgens besprak een divers panel wat nodig is voor een betere genderbalans in de luchtvaartsector. Belangrijke inzichten: leidinggevenden moeten het goede voorbeeld geven en het onderwerp moet op alle organisatieniveaus bespreekbaar zijn. Ook begint de ongelijkheid al vóór de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld door de manier waarop we technische vakken, opleidingen en beroepen presenteren. 

Vince Sidwell – Pratt & Whitney and the Netherlands: A Perfect Match! 

Een Amerikaans bedrijf als keynote-spreker op een conferentie waar strategische autonomie centraal staat. Tegenstrijdig? Integendeel! 

Vince Sidwell liet zien waarom Nederland een aantrekkelijke en strategisch belangrijke partner is voor internationale luchtvaartbedrijven. Hij benadrukte onze expertise, ons talent en onze goed opgeleide professionals. Strategische autonomie betekent niet alles zelf kunnen, maar een sterke positie innemen binnen de internationale waardeketen. Zijn keynote liet zien hoe de kwaliteiten van de Nederlandse luchtvaartindustrie internationaal worden gewaardeerd. En dat talent waar Vince over sprak? Dat stond tijdens de volgende keynote direct op het podium met een presentatie van Aerodelft.

Isha Moharir & Louise Guissett – Where Innovation Takes Flight 

Een mooiere afsluiting was bijna niet denkbaar: twee studenten Lucht- en Ruimtevaarttechniek die een zaal vol luchtvaartexperts inspireerden. 

Isha Moharir en Louise Guissett, opeenvolgende Team Managers van AeroDelft, lieten zien hoe een studententeam van zo'n 50 leden, dat jaarlijks van samenstelling wisselt, in indrukwekkend tempo innoveert en daarmee zelfs de gevestigde industrie uitdaagt. 

Hun verhaal liet zien wat ambitie, talent en doorzettingsvermogen kunnen bereiken. Na deze bijdrage zal de hele zaal AeroDelft met belangstelling volgen in hun missie om vloeibare waterstof als duurzaam alternatief voor conventionele vliegtuigbrandstoffen te demonstreren en promoten. 

Veel dank aan iedereen die heeft bijgedragen aan deze succesvolle editie! We hopen jullie terug te zien op 7 oktober 2027 tijdens de LiT Aero Conference ’27! 

Werkbezoek adviescommissie NGF bij Aeronamic Innovations

Op 2 november was het Nationaal Groeifonds (NGF) bij Aeronamic Innovations aanwezig voor het jaarlijks werkbezoek om de status van het LiT programma te bespreken. Leden van het NGF stafdirectie en adviescommissie kregen van twee van de viertien projecten, namelijk TePS en ICEFlight, inzichten in de voortgang en de manier waarop deze technologiën óók buiten de luchtvaart kunnen worden gebruikt. Verder was er vanuit Aeronamic Innovations een rondleiding georganiseerd om onder andere de testruimte voor compressoren te tonen. Het was een effectief werkbezoek om de voortgang binnen het LiT programma te bespreken.

Projectupdates 

Het Governance-project dient aanvraag in voor de volgende fase

Het Governance (GOV)-project heeft het projectplan en de subsidieaanvraag voor de tweede helft van het LiT-programma ingediend bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Hiermee is een belangrijke stap gezet in de voorbereiding op de volgende fase van het programma.

In de eerste helft heeft GOV gewerkt aan het opzetten en verbeteren van de structuren en processen die nodig zijn om een programma met veel verschillende projecten en belanghebbenden te beheren. Dit omvat onder andere programmamonitoring, rapportage, risicomanagement, kwaliteitsborging en stakeholdermanagement. De komende periode wordt hierop voortgebouwd.

De focus verschuift geleidelijk van het ontwikkelen van structuren en processen naar het toepassen ervan in de praktijk en het waar nodig verder verbeteren. De activiteiten zijn onderverdeeld in drie hoofdgebieden: programmamanagement, communicatie en stakeholdermanagement, en internationale afstemming met nationale en Europese programma's. Met de indiening van het projectplan heeft GOV een belangrijke stap gezet om zijn werkzaamheden voort te zetten en de ondersteuning in de komende jaren af te stemmen op de behoeften van het programma en haar partners.

HAPPS-project beoordeeld door externe experts

Op 26, 27 en 28 oktober werd het HAPSS-project onderworpen aan een uitgebreide beoordeling door de onafhankelijke experts Wim Pasteuning en Simon Weeks. Tijdens deze review presenteerde Conscious Aerospace de voortgang van het project richting het hoofddoel: het realiseren van waterstof aangedreven luchtvaart. Alle projectpartners waren hierbij aanwezig en leverden een actieve bijdrage aan de open discussies met de reviewers.

De eerste dag stond in het teken van de overkoepelende aspecten van het project, waaronder het Concept of Operations van het vliegtuig en de rollen van het HAPSS-consortium en de toeleveringsketen. Op de tweede dag lag de focus op de benodigde aanpassingen aan het vliegtuig en de systemen. Daarbij kwamen onder meer de architectuur van de modificaties, gewichts- en prestatieanalyses, en gedetailleerde beschrijvingen van het waterstofbrandstofsysteem (de vloeibare waterstoftank en distributie) en het voortstuwingssysteem (brandstofcel, elektrische vermogensdistributie, elektrische aandrijving, reductietandwielkast en thermisch management) aan bod. Ook werden het uitgebreide veiligheidsproces, dat in nauwe afstemming met EASA wordt uitgevoerd, en de resultaten van de risico- en gevarenanalyse toegelicht. De derde en laatste dag begon met een bespreking van de planning, de benodigde infrastructuur voor grondtesten en de vliegdemonstratie. Vervolgens werd dieper ingegaan op de algehele projectplanning, inclusief de tot dusver geboekte voortgang, de gebruikte planningsmethodieken en de projectschema’s.

De reviewers spraken hun waardering uit voor de duidelijke toewijding van het HAPSS-team en de technische deskundigheid waarmee de grote technische uitdagingen van dit baanbrekende project worden aangepakt. Daarnaast prezen zij de gestructureerde processen en de grondige werkwijze die daarbij worden gehanteerd. Tegelijkertijd constateerden zij dat het project voor aanzienlijke uitdagingen staat om de geplande mijlpalen tijdig te behalen. Daarom adviseerden de reviewers om sterk te prioriteren op het kritieke pad richting de Iron Bird-tests in 2028 en de vliegdemonstratie in 2029. Ook adviseerden zij om de vliegdemonstator te beperken tot die technologieën waarvoor vliegtesten noodzakelijk zijn om aan te tonen dat ze voldoen aan de certificeringseisen. Het gaat hierbij om het brandstofcel-vermogenssysteem, het systeem voor opslag en distributie van waterstof en het thermisch managementsysteem.

Wij kijken ernaar uit om de volgende spannende fasen van dit ambitieuze project te volgen.

Evenementen

LiT Human Capital Agenda (HCA) Event 

Hoe bereiden we mensen voor op een luchtvaartsector in transitie?

Op 9 december staat deze vraag centraal tijdens het HCA Event van Luchtvaart in Transitie.

We blikken terug op de resultaten van de Human Capital Agenda in de periode 2023–2026 en kijken vooruit. Welke kennis en vaardigheden vraagt de luchtvaart van morgen? Hoe trekken we talent aan en versterken we de samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven?

Tijdens het event presenteren we het nieuwste arbeidsmarktonderzoek, met inzichten in de veranderende personeelsbehoefte en de vaardigheden die nodig zijn voor nieuwe technologieën. Aansluitend bespreken vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven en het onderwijs in een arbeidsmarktpanel wat de uitkomsten betekenen voor de praktijk en welke stappen we samen kunnen zetten.

Ben jij erbij? We verwelkomen je graag op 9 december van 14.30 tot 17.00 uur in het Schiphol Hoofdgebouw, met aansluitend een netwerkborrel.

RVO Informatie en netwerkevenement Clean Aviation

Positioneer uw organisatie voor de 5e Clean Aviation Call (16 december 2026)

In februari 2027 lanceert de Clean Aviation Joint Undertaking (JU) haar vijfde call for proposals. Met een verwachte EU-bijdrage van honderden miljoenen euro's binnen Horizon Europe, richt dit Europese publiek-private programma zich op baanbrekende R&D voor een klimaatneutrale luchtvaart. Om Nederlandse partijen te positioneren binnen toonaangevende Europese consortia, organiseren RVO, EZK, IenW, AeroNL, NLR en TU Delft een matchmaking- en informatiebijeenkomst.

Waarom deelnemen?

• Direct contact: Verken samenwerkingen met kernleden van de Clean Aviation JU.

• Consortiumvorming: Versterk uw positie in de Europese supply chain en versnel uw R&D-roadmap via EU-cofinanciering.

• Inzage in thema's: Krijg toelichting op de komende calls (indicatief TRL 3–6), gericht op lage-emissievliegtuigen, duurzame brandstoffen en de energietransitie.

Praktische details:

• Doelgroep: Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en organisaties actief in luchtvaartinnovatie (TRL 3–6).

• Datum & Tijd: Woensdag 16 december 2026 (programma volgt eind november).

• Vorm: Hybride. Fysieke locatie: TU Delft, Faculteit Luchtvaart- en Ruimtevaarttechniek (Kluyverweg 1, Delft).

• Aanmelden: Stuur vóór 25 november 2026 een bericht naar teamiris@rvo.nl. (Let op: deelname is onder voorbehoud van aansluiting bij de doelgroep).

NXTGEN HighTech congres

LiT was bij het NXTGEN HighTech congres

De fabriek van de toekomst voor het slim en geautomatiseerd bouwen van Nederlandse vliegtuigcomponenten voor energiezuinige vliegtuigen en militaire luchtvaartuigen komt naderbij. NXTGEN demonstraties van real-time datagedreven productiemanagement, cognitieve robotica om met grote variatie in taken om te kunnen gaan, en geavanceerde machines voor het produceren van lichtgewicht composiet constructies. Alle bouwsteentjes om de technologie die in LiT wordt ontwikkeld kosteneffectief, op schaal en op eigen bodem te gaan produceren: thermoplastisch composiet aerostructures, geavanceerde hoogvoltage elektrische bekabeling, en energiezuinige lichtgewicht compressoren voor thermal management.

Sprekers bespraken het belang van het bemachtigen van zogenaamde control points in de internationale waardeketens, door bedrijven of clusters, en altijd met ondersteuning vanuit een breder ecosysteem. Dat dit niet gaat lukken zonder grootschalige investeringen om na innovatie ook de stap te kunnen maken naar industrialisatie werd niet onder stoelen of banken gestoken.

De weg vooruit is duidelijk: de bouwstenen van NXTGEN en LiT samenbrengen en collectief investeren in een voldoende krachtige industrialisatieslag om een sleutelpositie te bemachtigen. Dit is het pad naar structureel verdienvermogen, het versterken van strategische relevantie en het produceren van voldoende energiezuinige vliegtuigen om de EU-doelstelling van 70% vlootvernieuwing in 2050 te halen.

Foto: Keynotespeech door André Kuipers op het NXTGEN HighTech congres

Zero Emission Regional Aviation Conference 2026 

LiT was bij ZERAC in Noorwegen

Op 28 oktober vond de ZERAC (Zero Emission Regional Aviation Conference) plaats in Oslo. Een dag later volgde in Bodø, in het noorden van Noorwegen, een bijeenkomst gericht op waterstof en innovatie. Marlies Hak was hierbij aanwezig en deelt graag de belangrijkste inzichten van deze inspirerende dagen.

De conferentie in Oslo straalde positieve energie en ondernemerschap uit. De dag begon met verschillende keynotepresentaties, waaronder die van de minister van Transport, die treffend zei: "In tijden van onzekerheid moeten we niet afwachten, maar juist aan de slag gaan." Uiteraard kan ik me daar volledig in vinden. Stilstand is achteruitgang; soms wordt de route pas duidelijk wanneer je weer een stap zet.

Daarom werd ik ook enthousiast van de initiatieven die tijdens de conferentie werden gelanceerd door de Noorse luchtvaartautoriteit (CAA Norway) en Avinor. Zij stellen hun internationale testarena open voor partijen uit heel Europa om te simuleren en te testen op Noorse luchthavens. Zowel voor elektrisch als waterstof aangedreven vliegtuigen en EVTOL's worden organisaties uitgenodigd om met goede voorstellen te komen. Een mooie kans voor ons ecosysteem om hierop aan te haken. Later dit jaar wordt bovendien een RFP gelanceerd die specifiek gericht is op waterstof.

Na een dag met presentaties van OEM's en andere initiatieven op het gebied van fieldlabs, waaronder SATE in Schotland en Rotterdam The Hague Airport, was het tijd om door te reizen naar Bodø, in de Arctic region, met de daarbij behorende temperaturen en korte dagen.

Ik was door CAA Norway uitgenodigd om samen met onder meer CAA UK, Avinor, Airbus en GreenH kennis en ervaringen uit te wisselen rond waterstof en innovatie. Daarbij stonden vragen centraal als: welke barrières ervaren we, wat zijn onze belangrijkste lessen tot nu toe en hoe kunnen we de samenwerking binnen én buiten de luchtvaart verder versterken?

Naast de presentaties bezochten we ook de waterstoffabriek die GreenH naast de luchthaven bouwt. Deze installatie, gelegen naast een luchthaven die momenteel volledig wordt vernieuwd, zal onder meer waterstof kunnen leveren aan grote schepen. GreenH staat bovendien nadrukkelijk open voor toepassingen in de luchtvaart. Het was niet moeilijk om je voor te stellen welke kansen dit biedt voor toekomstige fieldlabs.

Na een bezoek in kou en regen konden we ons opwarmen bij de remote tower van Avinor. Indrukwekkend om te zien hoe veertien luchthavens op afstand worden aangestuurd en hoeveel technologie, maar ook menselijke factoren, daarbij komen kijken.

Terugkijkend waren het twee bijzonder nuttige en inspirerende dagen. Er zijn nieuwe contacten gelegd en opnieuw werd duidelijk hoe belangrijk het is om als ecosysteem de samenwerking te zoeken met internationale ecosystemen en fieldlabs.

Foto: Kennisuitwisseling in Bodø

Naples workshop hydrogen propulsion

LiT was aanwezig bij de Clean Aviation & Clean Hydrogen workshop

Recent was Luchtvaart in Transitie (LiT) aanwezig bij de workshop “Hydrogen Propulsion: A Vision for the Future of Aviation”, georganiseerd met steun van Clean Aviation en Clean Hydrogen. Tijdens deze workshop presenteerden verschillende Europese onderzoeksorganisaties en industriële partijen, waaronder Airbus, Rolls-Royce, Safran en NLR, de voortgang en resultaten van innovatieve onderzoeksprojecten ondersteund door Clean Aviation en Clean Hydrogen.

De presentaties boden inzicht in de ontwikkeling van waterstof-elektrische aandrijfsystemen, waterstofverbrandingsmotoren en de benodigde infrastructuur op luchthavens. Daarbij kwamen zowel technologische doorbraken als resterende uitdagingen aan bod, waaronder thermisch management, systeemintegratie, betrouwbaarheid en emissiereductie.

Een belangrijke conclusie was dat de sector steeds verder opschuift van onderzoek naar afzonderlijke componenten richting geïntegreerde demonstratiesystemen. Tegelijkertijd blijft internationale samenwerking essentieel om de technische, economische en infrastructurele uitdagingen van waterstofluchtvaart aan te pakken.

Voor LiT bood het evenement waardevolle inzichten in de Europese ontwikkelingen en de raakvlakken met de Nederlandse projecten die bijdragen aan een duurzamere luchtvaart.

   Foto: De presentatie van de workshop in de Chiesa Dei Santi Marcellino e Festo in Napels

Partner in de Spotlight: Futura Composites 

Futura Composites B.V., gevestigd in Heerhugowaard in Noord-Holland, is één van de Nederlandse partners binnen het onderzoeksproject ICEFlight. In dit consortium, onder leiding van Airbus, wordt gewerkt aan technologie voor toekomstige waterstof-elektrische vliegtuigen. Binnen ICEFlight richt Futura zich op de ontwikkeling van hoogwaardige composieten voor de cryogene installatie.

Futura is binnen het project verantwoordelijk voor de ontwikkeling van een lichtgewicht variant van de onderdelen: Cryostaat voor de warmtewisselaar en de helium-buffer tank. Deze componenten moeten licht en sterk zijn terwijl ze hun mechanische, thermische en elektrisch isolerende eigenschappen behouden onder de veeleisende omstandigheden die binnen het systeem kunnen optreden.

Voor deze ontwikkeling kan Futura putten uit jarenlange ervaring met vezel versterkte composietcomponenten die worden toegepast in cryogene omgevingen. Futura Composites ontwikkelt en produceert onder meer constructieve, elektrisch isolerende en niet-magnetische onderdelen voor supergeleidende magneten. Deze componenten moeten hun sterkte, maatvastheid en functionele eigenschappen behouden bij zeer lage temperaturen het liefst nog tijdens herhaalde temperatuurcycli.

Futura Composites werd opgericht in 1968 en behoort tot de eerste gespecialiseerde producenten van industriële composietcomponenten in Nederland. Sinds 2000 maakt het bedrijf deel uit van de Tesla Engineering Group. Vanuit de vestiging in Heerhugowaard ontwikkelt en produceert Futura maatwerkcomponenten voor grote internationale OEM’s. Een gespecialiseerd team van engineers ondersteunt klanten gedurende het volledige traject; van conceptontwikkeling, materiaalkeuze en engineering tot een produceerbaar product.

Futura concentreert zich voornamelijk op hoogwaardige thermohardende composieten. Vezelversterking, harsselectie en constructie worden zorgvuldig afgestemd op de mechanische, thermische, elektrische en functionele eisen van iedere toepassing. De kerncompetenties van Futura Composites omvatten:

• Ontwerp en engineering van vezelversterkte thermohardende composietcomponenten;

• Ontwikkeling van lichtgewicht, niet-magnetische en elektrisch isolerende constructies;

• Precisiebewerking, verlijming, assemblage en testen;

• Componenten voor cryogene en supergeleidende toepassingen;

• Industrialisatie van nieuwe technologieën tot betrouwbare en reproduceerbare producten.

Sinds 1983 produceert Futura componenten en samenstellingen voor MRI-systemen, waaronder onderdelen voor gradiëntspoelen, RF-coils en supergeleidende magneten. De hierbij opgebouwde kennis van cryogene temperaturen, elektrische isolatie, maatvastheid en niet-magnetische constructies vormt een belangrijke basis voor de ontwikkeling van de composietcomponenten binnen ICEFlight.

Daarnaast werkt Futura samen met universiteiten en onderzoekscentra over de hele wereld aan de ontwikkeling van nieuwe technologieën op basis van vezelversterkte composieten. Binnen deze samenwerkingen helpt Futura innovatieve onderzoek concepten te vertalen naar functionele demonstrators en uiteindelijk naar betrouwbare, reproduceerbare en produceerbare componenten.

Ook binnen de lucht- en ruimtevaart beschikt Futura over ruime en aantoonbare ervaring. Het bedrijf heeft Technology Readiness Levels (TRL) 9 bereikt voor lucht- en ruimtevaarttoepassingen, wat betekent dat de toegepaste technologie zich in een operationele omgeving heeft bewezen. Futura heeft componenten geleverd voor verschillende Europese en internationale ruimtevaartprogramma’s; waaronder het Artemis-programma. Deze ervaring onderstreept het vermogen om lichtgewicht composietcomponenten te ontwikkelen en te produceren volgens de strenge kwaliteits-, documentatie- en betrouwbaarheidseisen van de sector.

Futura is gecertificeerd volgens ISO 9001 voor kwaliteitsmanagement, ISO 13485 voor medische hulpmiddelen en ISO 14001 voor milieumanagement. Deze certificeringen ondersteunen de gecontroleerde ontwikkeling en productie van hoogwaardige composietcomponenten voor grote OEM’s in onder andere medische technologie, lucht- en ruimtevaart, energie, petrochemie, maritieme toepassingen, halfgeleiderindustrie, cryogenie en supergeleiding.

Met de ontwikkeling van de composiet cryostaat voor de warmtewisselaar en de helium-buffer tank binnen ICEFlight onderstreept Futura haar ambitie om nieuwe technologie praktisch toepasbaar te maken. De combinatie van composietengineering, cryogene ervaring, internationale onderzoekssamenwerking en industriële productie maakt Futura een waardevolle partner voor lichtgewicht, betrouwbare en produceerbare componenten voor de technologie van de toekomst.

   Foto: ICEFLIGHT bij Futura Composites

Aankomende evenementen

Meer weten over Luchtvaart in Transitie?